De ondernemende staat

Niels Gemeenten, innovatie, overheid, Raadslid Leave a Comment

Innovatie wordt doorgaans geassocieerd met het bedrijfsleven waarin een paar echte commerciële toppers durven om het heft in eigen hand te nemen. Zo lijkt de laatste jaren alle IT innovatie van Startup’s uit Silicon Valley te komen. Als ik denk aan innovatie dan denk ik ook eerder aan bedrijven als Tesla, Apple, Google en dichter bij huis aan bedrijven als ASML en Philips dan aan de overheid. Echter door het lezen van “The Enterpenuarial State” ben ik daar toch wat genuanceerder naar gaan kijken. Reden ook om dit boek te lezen was dat ik in mijn rol als Raadslid (duurzame) innovatie in het bedrijfsleven wil stimuleren maar wel zoekende ben of en welke rol de overheid en de gemeente daar in zou moeten spelen.

In het boek ‘The Entrepeneurial State’ maakt Mariana Mazzucato korte metten met bovenstaande ideeën en overtuigingen. Uit haar verhaal blijkt namelijk dat echte radicale innovatie bijna altijd bij de overheid vandaan komt. Overheden blijken gewaagde investeringen te doen en innovatieve denkers op de loonlijst te hebben staan.

De algemene consensus momenteel is dat wij de overheid een belangrijke voorwaardenscheppende taak toekennen. Hierbij valt bijvoorbeeld te denken aan het aanleggen van infrastructuur en zorgen voor goed onderwijs. Het gaat eigenlijk om het scheppen van een gelijk speelveld, en dan laten wij het aan de markt over zodat deze echt kan gaan innoveren en excelleren. Ook schrijven wij de overheid momenteel de rol toe om verschillende marktimperfecties te repareren. Dit betreft het oplossen van externaliteiten zoals milieuvervuiling of onderinvesteringen in R&D en ICT. Dat de overheid een rol heeft bij het oplossen van dergelijk marktfalen staat eigenlijk niet ter discussie, maar wat wel ter discussie staat is of de overheid daarbovenop niet wat meer kan en zou moeten doen. Volgens Mazzucato moeten we de discussie niet zozeer voeren over het oplossen van kleine problemen, maar over het creëren en vormgeven van een nieuw ‘landschap’ waarin het voorkomen en oplossen van marktfalen niet de enige rol van de overheid is.  Mazzucato toont aan dat de wens van de private sector om te investeren volgt op overheidsinvesteringen in nieuwe visionaire dingen, en niet andersom. Het gaat om het creëren van een landschap waarin een markt kan ontstaan die daarvoor nog niet bestond en geeft daarmee richting aan de private sector.

Mazzucato stelt dat zonder de jarenlange investeringen van de Amerikaanse overheid Apple en Microsoft nooit zo groot waren geworden. In het boek laat zij zien hoe belangrijk een investerende en innoverende overheid is; onontbeerlijk voor slimme en duurzame groei. Mazzucato ontkracht de mythe van een ingeslapen, bureaucratische overheid versus een dynamische, innovatieve private sector. Aan de hand van veel casestudy’s laat zij zien dat het tegenovergestelde waar is. Pas als de overheid heeft geïnvesteerd, volgt de private sector. Voorbeelden te over: internet, geneesmiddelen, biotechnologie en zelfs het algoritme van Google. Dit algoritme, waarop Google gebaseerd is, kon ontwikkeld worden dankzij overheidssubsidie.

Overheden zullen niet alleen moeten investeren en risico’s verminderen, maar ook gaan profiteren van successen. In mijn optiek kunnen we dit doen door overheidsinvesteringen te evalueren vanuit een echte business case met oog voor perspectief van waarde en marktcreatie in plaats vanuit de gedachte van marktfalen. Er zal ook een discussie gevoerd moeten worden hoe we vorm kunnen geven aan publieke organisaties die openstaan voor experimenteren, risico’s nemen en mogelijk falen om daar weer van te leren. Hierin zie ik een grote tweestrijd voor publieke organisaties en overheden. Risico’s moeten namelijk steeds beter beheersbaar zijn. In mijn rol als raadslid ben ik daar me ook zeer bewust van. Echter innovatie vereist risico. Tegenover elk succes staan namelijk minstens acht tot tien mislukkingen.

Met een ondernemende overheid de crisis uit, dat is wat Mazzucato ons met dit boek ook wil voorhouden. Zij laat overtuigend zien dat overheden een aanzienlijke rol spelen bij het financieren van technologische ontwikkeling, zoals het internet en belangrijke onderdelen van de iPhone. Na het lezen van dit boek vraag ik me toch wel of hoe innovatief de Nederlandse overheid is?


 

Hieronder de TedTalk van Mazzucato die zij in Juni 2013 gaf [/x_audio_embed]

Geef een reactie